Lizyna - czy naprawdę pomaga na koci katar?

Lizyna przez wiele lat była jednym z najczęściej polecanych suplementów dla kotów z nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych. Można ją znaleźć w preparatach przeznaczonych dla kotów, a także na listach darów publikowanych przez schroniska i fundacje. Wielu opiekunów zna ją jako środek, który ma wspierać odporność i pomagać w walce z kocim katarem.

Z czasem jednak pojawiło się coraz więcej pytań o jej rzeczywistą skuteczność. Czy lizyna faktycznie pomaga kotom zakażonym herpeswirusem? Czy warto podawać ją profilaktycznie, zwłaszcza w dużych skupiskach zwierząt?

Przyjrzyjmy się temu, co mówią badania naukowe.

Spis treści

• Czym jest lizyna i dlaczego zaczęto ją podawać kotom?
• Jak miała działać lizyna?
• Co wykazały badania na kotach?
• Co wynika z przeglądu systematycznego?
• Co mówią aktualne wytyczne weterynaryjne?
• Dlaczego schroniska i fundacje nadal proszą o lizynę?
• Co innego warto robić?

Czym jest lizyna i dlaczego zaczęto ją podawać kotom?

Lizyna to aminokwas egzogenny, czyli taki, którego organizm kota nie potrafi samodzielnie wytwarzać w ilości wystarczającej do pokrycia zapotrzebowania. Zwierzę musi otrzymywać go z pożywieniem. Lizyna pełni ważne funkcje w organizmie i jest niezbędnym składnikiem prawidłowo zbilansowanej diety.

Zainteresowanie lizyną w kontekście kociego kataru wynikało przede wszystkim z jej potencjalnego wpływu na namnażanie wirusów z rodziny herpeswirusów. U kotów szczególne znaczenie ma herpeswirus kotów typu 1, określany skrótem FHV-1.

Wirus ten może wywoływać między innymi:

• kichanie i wypływ z nosa,
• zapalenie spojówek i wypływ z oczu,
• zapalenie rogówki, a w niektórych przypadkach także owrzodzenia rogówki,
• gorączkę, osłabienie i pogorszenie apetytu.

Po przejściu ostrej fazy zakażenia wirus może pozostawać w organizmie kota w stanie utajenia przez całe życie. W określonych okolicznościach, na przykład pod wpływem stresu, może dojść do jego reaktywacji i ponownego wydalania. Nie u każdego kota będzie to jednak oznaczało nawrót wyraźnych objawów klinicznych.

To właśnie w przypadku takich nawracających problemów lizyna zyskała popularność jako suplement, który miał ograniczać aktywność wirusa.

Jak miała działać lizyna?

Jedna z hipotez zakładała, że zwiększenie dostępności lizyny może ograniczać dostępność argininy, kolejnego aminokwasu potrzebnego komórkom i uczestniczącego w procesach związanych z namnażaniem wirusów.

W uproszczeniu zakładano, że podawanie większych ilości lizyny utrudni wirusowi replikację, a tym samym zmniejszy ryzyko rozwoju objawów lub nawrotów choroby. Brzmiało to logicznie, ale hipoteza wymagająca potwierdzenia nie jest jeszcze dowodem skuteczności.

W badaniach dotyczących kotów nie udało się potwierdzić, że suplementacja lizyną prowadzi do oczekiwanych zmian w gospodarce argininą i skutecznie hamuje namnażanie FHV-1.

W badaniach laboratoryjnych nie wykazano również, aby lizyna hamowała replikację herpeswirusa kotów w badanych warunkach.

Oznacza to, że proponowany mechanizm działania nie znalazł wystarczającego potwierdzenia naukowego.

Co wykazały badania na kotach?

Szczególnie istotne są badania kliniczne, ponieważ pozwalają ocenić, czy suplement przynosi zwierzętom rzeczywistą korzyść, a nie tylko wywołuje określone zmiany w warunkach laboratoryjnych.

1. Badanie w schronisku – Rees i Lubinski, 2008

W badaniu opublikowanym w Journal of Feline Medicine and Surgery oceniano, czy doustna suplementacja L-lizyną może zapobiegać występowaniu objawów infekcji górnych dróg oddechowych i zapalenia spojówek u kotów przyjmowanych do schroniska.

Badanie przeprowadzono w Humane Society of Indianapolis w okresie od lutego do kwietnia 2007 roku. Objęło 291 zdrowych kotów: 144 otrzymywały lizynę, a 147 nie otrzymywało suplementu. Dawka lizyny wynosiła 250 mg dziennie u kotów poniżej 5. miesiąca życia oraz 500 mg dziennie u starszych zwierząt. Wszystkie koty otrzymywały również szczepienia zgodnie z protokołem schroniska.

Objawy infekcji górnych dróg oddechowych lub zapalenia spojówek wystąpiły u 37% kotów otrzymujących lizynę i u 34% zwierząt z grupy bez suplementacji. Różnica nie była statystycznie istotna. Nie wykazano również istotnych różnic w odsetku kotów wymagających kolejnego cyklu leczenia ani w czasie pozostawania zdrowym przed pojawieniem się objawów.

Wyniki nie wykazały, aby doustna suplementacja L-lizyną zapobiegała występowaniu objawów infekcji górnych dróg oddechowych lub zapalenia spojówek u kotów w badanym schronisku.

Autorzy zwrócili również uwagę na praktyczne znaczenie tego wyniku. Zamiast przeznaczać środki na suplement o niepotwierdzonej skuteczności, schroniska mogą skoncentrować się na ograniczaniu stresu u kotów, poprawie kontroli zakażeń i zmniejszaniu ryzyka przenoszenia patogenów między zwierzętami.

Należy przy tym pamiętać, że badanie dotyczyło profilaktyki objawów klinicznych w konkretnym schronisku. Nie było próbą oceny skuteczności lizyny w leczeniu kotów z laboratoryjnie potwierdzonym zakażeniem FHV-1. Wnioski dotyczące szerszego zastosowania lizyny należy więc opierać na całości dostępnych badań, a nie na tej jednej publikacji.

Publikacja: Rees T.M., Lubinski J.L. (2008). Oral supplementation with L-lysine did not prevent upper respiratory infection in a shelter population of cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 10(5), 510–513. - https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11271227/

2. Kolejne badanie w schronisku – Drazenovich i wsp., 2009

W badaniu opublikowanym w American Journal of Veterinary Research oceniano wpływ zwiększonej zawartości lizyny w diecie na występowanie objawów ze strony układu oddechowego i oczu oraz wykrywanie materiału genetycznego wybranych patogenów u kotów przebywających w schronisku.

Do badania włączono 261 dorosłych kotów, którym przez cztery tygodnie podawano karmę zawierającą 1,7% lizyny w grupie kontrolnej lub 5,7% w grupie suplementowanej. Oceniano objawy kliniczne, a także obecność materiału genetycznego herpeswirusa kotów typu 1 (FHV-1), kaliciwirusa kotów (FCV) i Chlamydophila felis w wymazach.

Interpretacja wyników wymaga ostrożności. Liczba kotów, od których uzyskiwano dane, zmniejszała się w kolejnych tygodniach badania. Dane uzyskano od 123 kotów w pierwszym tygodniu, 74 w drugim, 59 w trzecim i 47 w czwartym tygodniu badania.

Pod koniec badania stężenie lizyny w osoczu kotów otrzymujących dietę wzbogaconą w ten aminokwas było wyższe niż w grupie kontrolnej i wzrosło w porównaniu z wartością wyjściową. Oznacza to, że suplementacja rzeczywiście zwiększyła dostępność lizyny w organizmie, ale nie przełożyło się to na oczekiwaną poprawę kliniczną.

Nie stwierdzono różnicy między grupami w odsetku kotów, u których choroba rozwinęła się w łagodnym stadium. Jednak w czwartym tygodniu więcej kotów otrzymujących lizynę rozwinęło objawy umiarkowane lub ciężkie. W drugim tygodniu DNA FHV-1 wykrywano również częściej w wymazach pobranych od kotów z grupy suplementowanej.

Autorzy uznali, że suplementacja lizyną w ilościach zastosowanych w badaniu nie była skuteczną metodą kontroli zakaźnych chorób górnych dróg oddechowych w schronisku. Co więcej, wyniki wskazywały raczej na nasilenie objawów i częstsze wykrywanie DNA FHV-1 w określonych punktach czasowych niż na korzyść wynikającą z suplementacji.

Wyniki nie oznaczają, że lizyna musi pogorszyć przebieg infekcji u każdego kota, ale stanowią istotny argument przeciwko rutynowemu stosowaniu jej jako środka profilaktycznego w schroniskach.

Publikacja: Drazenovich T.L., Fascetti A.J., Westermeyer H.D., Sykes J.E., Bannasch M.J., Kass P.H., Hurley K.F., Maggs D.J. (2009). Effects of dietary lysine supplementation on upper respiratory and ocular disease and detection of infectious organisms in cats within an animal shelter. American Journal of Veterinary Research, 70(11), 1391–1400. - https://avmajournals.avma.org/view/journals/ajvr/64/1/ajvr.64.1.37.xml

3. Badania dotyczące utajonego zakażenia – Maggs i wsp., 2003

Istnieje wcześniejsze badanie z 2003 roku, które mogło podtrzymywać w tamtych czasach zainteresowanie lizyną.

Opublikowane w American Journal of Veterinary Research, oceniało wpływ doustnej suplementacji L-lizyną na objawy kliniczne i wydalanie herpeswirusa kotów typu 1 (FHV-1) u kotów z utajonym zakażeniem.

Badaniem objęto 14 młodych dorosłych kotów, u których wcześniej eksperymentalnie wywołano zakażenie FHV-1. Pięć miesięcy po pierwotnym zakażeniu zwierzęta przeniesiono do nowych warunków utrzymania i przydzielono do grupy otrzymującej 400 mg lizyny dziennie przez 30 dni lub do grupy kontrolnej, która otrzymywała samą karmę bez lizyny. W 15. dniu badania wszystkim kotom podano metyloprednizolon w celu wywołania reaktywacji wirusa.

Objawy kliniczne zakażenia oceniano stopniem nasilenia, a wydalanie wirusa oceniano za pomocą testu łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR) przez cały okres badania. Maksymalne i minimalne stężenia aminokwasów w osoczu oceniano w 30. dniu.

W grupie kotów otrzymujących lizynę mniej oczu zostało objętych zapaleniem spojówek, a początek objawów klinicznych nastąpił średnio o siedem dni później niż w grupie kontrolnej. Różnice te nie osiągnęły jednak istotności statystycznej, dlatego nie można uznać ich za potwierdzony efekt kliniczny suplementacji.

Istotną różnicę zaobserwowano natomiast w liczbie epizodów wydalania wirusa po zmianie warunków utrzymania: w grupie otrzymującej lizynę było ich mniej. Korzystnego efektu nie stwierdzono jednak po farmakologicznym wywołaniu reaktywacji wirusa kortykosteroidem.

Suplementacja spowodowała krótkotrwały wzrost stężenia lizyny w osoczu, nie wpływając istotnie na stężenie argininy. W badaniu nie odnotowano również działań niepożądanych przypisywanych lizynie.

Wyniki te mogły początkowo przemawiać za potencjalną korzyścią suplementacji w określonych warunkach. Nie potwierdziły jednak jednoznacznie poprawy klinicznej ani skuteczności lizyny w zapobieganiu reaktywacji wirusa. Badanie obejmowało zaledwie 14 kotów, a korzystny wynik dotyczący wydalania wirusa wystąpił w jednej sytuacji, ale nie w drugiej.

Wniosek: badanie dostarczyło ograniczonych, zależnych od warunków wyników, które nie wystarczają do uzasadnienia rutynowego stosowania lizyny u kotów z utajonym zakażeniem FHV-1. Późniejszy przegląd systematyczny Bol i Bunnik z 2015 roku, uwzględniający również inne badania, nie potwierdził skuteczności lizyny w profilaktyce ani leczeniu zakażeń herpeswirusem kotów.

Publikacja: Maggs D.J., Nasisse M.P., Kass P.H. (2003). Efficacy of oral supplementation with L-lysine in cats latently infected with feline herpesvirus. American Journal of Veterinary Research, 64(1), 37–42. - https://avmajournals.avma.org/view/journals/ajvr/64/1/ajvr.64.1.37.xml

Co wynika z przeglądu systematycznego?

W 2015 roku Bol i Bunnik opublikowali pracę „Lysine supplementation is not effective for the prevention or treatment of feline herpesvirus 1 infection in cats: a systematic review” w czasopiśmie BMC Veterinary Research.

Autorzy przeprowadzili systematyczny przegląd dostępnej literatury dotyczącej lizyny i FHV-1. Uwzględnili siedem badań odnoszących się do herpeswirusa kotów: pięć badań z udziałem kotów oraz dwa badania laboratoryjne. Przeanalizowali również publikacje dotyczące lizyny i herpeswirusa człowieka, choć nie należy automatycznie przenosić wyników badań na ludziach na koty.

Wnioski dotyczące FHV-1 były następujące:

• nie znaleziono przekonujących dowodów na to, że lizyna zapobiega zakażeniu herpeswirusem kotów,
• nie wykazano, aby skutecznie zapobiegała występowaniu objawów klinicznych,
• nie potwierdzono jej korzystnego wpływu na przebieg choroby.

Autorzy przeanalizowali również proponowany mechanizm działania suplementu. Zakładano, że zwiększenie podaży lizyny może ograniczać dostępność argininy, a tym samym utrudniać namnażanie wirusa. Badania nie potwierdziły jednak, aby zwiększona podaż lizyny obniżała stężenie argininy w osoczu dorosłych kotów. Nie wykazano również, by lizyna hamowała replikację FHV-1 w badanych modelach laboratoryjnych.

Autorzy zwrócili ponadto uwagę na znaczenie argininy w żywieniu kotów. Jest ona aminokwasem niezbędnym, a jej poważny niedobór może prowadzić do hiperamonemii, czyli niebezpiecznego wzrostu stężenia amoniaku we krwi. Nie ma podstaw, by twierdzić, że każda suplementacja lizyną prowadzi do takiego niedoboru. Nie ma jednak również uzasadnienia dla celowego manipulowania dostępnością argininy w celu hamowania wirusa, skoro skuteczność takiego podejścia nie została potwierdzona.

Wniosek: przegląd systematyczny nie dostarczył podstaw do rutynowego stosowania lizyny w profilaktyce ani leczeniu zakażenia FHV-1. Autorzy zalecili zaprzestanie jej suplementacji w tym celu ze względu na brak dowodów skuteczności.

Publikacja: Bol S., Bunnik E.M. (2015). Lysine supplementation is not effective for the prevention or treatment of feline herpesvirus 1 infection in cats: a systematic review. BMC Veterinary Research, 11, 284. - https://link.springer.com/article/10.1186/s12917-015-0594-3

Co mówią aktualne wytyczne weterynaryjne?

Wnioski z badań znajdują odzwierciedlenie w aktualnych zaleceniach European Advisory Board on Cat Diseases (ABCD), czyli europejskiej organizacji eksperckiej zajmującej się chorobami zakaźnymi kotów.

Wytyczne dotyczące zakażenia herpeswirusem kotów, zaktualizowane 14 maja 2026 roku, wskazują, że:

Nie ma dowodów potwierdzających skuteczność lizyny w zapobieganiu ponownemu wydalaniu wirusa. Z tego powodu suplementacja nie jest zalecana w tym celu.

Fragment tekstu z oficjalnej strony ABCD, przetłumaczony przy pomocy narzędzia Tłumacz Google.

To istotna informacja: nie opieramy się wyłącznie na jednym badaniu czy publikacji sprzed wielu lat. Wnioski z badań klinicznych i przeglądu literatury są uwzględniane w aktualnych zaleceniach ekspertów.

Źródło: European Advisory Board on Cat Diseases (ABCD). - https://www.abcdcatsvets.org/guideline-for-feline-herpesvirus-infection/

Dlaczego schroniska i fundacje nadal proszą o lizynę?

Lizyna przez wiele lat była popularnym zaleceniem, także w środowisku weterynaryjnym (jak widać, dopiero w 2026 roku eksperci odważniej mówią o niezalecaniu jej).

Zmiana praktyki nie następuje jednak wszędzie w tym samym czasie. Organizacje mogą nadal korzystać ze starszych list potrzeb, materiałów edukacyjnych lub zaleceń przekazanych im wiele lat temu. Zdarza się również, że suplement pozostaje na liście darów, ponieważ jest dobrze znany i łatwo dostępny.

Nie oznacza to, że schroniska i fundacje działają w złej wierze. Najczęściej ich celem jest zapewnienie kotom jak największego wsparcia przy ograniczonych środkach. Warto jednak, aby listy potrzeb były regularnie aktualizowane w oparciu o aktualną wiedzę naukową.

Istotne jest również to, że poprawa stanu kota po rozpoczęciu suplementacji nie musi oznaczać, że to właśnie suplement spowodował poprawę. Przebieg FHV-1 bywa zmienny. Bez odpowiedniego porównania nie można oddzielić działania preparatu od naturalnego przebiegu choroby i innych zastosowanych działań.

Co innego warto robić?

W przypadku kotów z objawami kociego kataru szczególne znaczenie mają:

• Diagnostyka weterynaryjna - kichanie, wypływ z nosa i zapalenie spojówek mogą mieć różne przyczyny. FHV-1 może również współwystępować z innymi patogenami, dlatego postępowanie powinno uwzględniać stan konkretnego zwierzęcia.
• Leczenie dobrane do rozpoznania - w określonych przypadkach zakażenia FHV-1 lekarz weterynarii może rozważyć leczenie przeciwwirusowe, na przykład famcyklowirem. Przy chorobach oczu dobór leczenia miejscowego zależy od rozpoznania i stanu rogówki. W podanym przeze mnie wcześniej źródle European Advisory Board on Cat Diseases rozpisano dokładnie w tabeli konkretne działania i wskazówki.
• Odpowiednie żywienie i nawodnienie - zatkany nos, gorączka czy zmiany w jamie ustnej mogą utrudniać jedzenie. Utrzymanie prawidłowego pobrania pokarmu i płynów ma duże znaczenie dla powrotu do zdrowia. Dodawanie wody do mokrej karmy może okazać się tu pomocne, o ile taki zabieg nie zniechęci kota do jedzenia.
• Ograniczanie stresu - stres może sprzyjać reaktywacji utajonego zakażenia FHV-1. Znaczenie mają między innymi odpowiednie warunki utrzymania, możliwość odpoczynku i ograniczanie niepotrzebnych, nagłych zmian.
• Profilaktyka szczepienna - szczepienia przeciw FHV-1 nie gwarantują całkowitego zabezpieczenia przed zakażeniem, ale pomagają ograniczyć nasilenie objawów. Szczepienie przeciw FHV-1 najczęściej występuje w preparacie skojarzonym z ochroną przed kaliciwirusem kotów (FCV) i panleukopenią (FPV), czyli w popularnym szczepieniu określanym jako „trójskładnikowe” lub „na koci katar i panleukopenię”. Szczepienie przeciw FHV-1 jest uznawane za szczepienie zasadnicze w zaleceniach ABCD i WSAVA.

Zaznaczam, że nie jest to uniwersalny schemat leczenia. Konkretne postępowanie powinno zależeć od stanu kota, rozpoznania i decyzji lekarza weterynarii.

Na koniec ważne rozróżnienie

Lizyna jest niezbędnym aminokwasem, ale jej dodatkowe podawanie jako środka przeciwwirusowego to zupełnie inna kwestia. Nie kwestionuję tutaj jej roli w prawidłowym żywieniu kota. Kwestionuję zasadność suplementowania jej w celu, dla którego nie wykazano skuteczności.

* Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji weterynaryjnej.